سم بوتولینوم (BoNT) یک اگزوتوکسین بیولوژیکی بسیار قوی است که از بوتولینوم کلستریدیوم تولید میشود. این سم ابتدا برای درمان استرابیسم به کار گرفته شد، اما در طول سالها نقش بالینی آن گسترش یافته و اشمل درمان اختلالات مختلف از جمله اختلالات سر و گردن، دستگاه گوارش، دستگاه ادراری تناسلی، اسکلتی-عضلانی، عصبی، پوستی، و زیبایی شده است. از جمله کاربردهای آن میتوان به تزریق بوتاکس زیر بغل برای کنترل تعریق اشاره کرد. هدف اصلی این مرور، ارائه یک نمای کلی بهروز شده از تاریخچه، مکانیسم اثر، کاربردهای بالینی درمان BoNT در تخصصهای مختلف پزشکی، عوارض جانبی شایع، و دوزهای توصیه شده بوتاکس است.
سم بوتولینوم که به نام تجاری بوتاکس نیز شناخته میشود، در واقع یک سم باکتری از جنس کلستریدیوم بوتولینوم است و برای ایجاد فلج موقت در عضلات استفاده میشود. امروزه، تزریق بوتاکس در حوزه پزشکی گستردهای از کاربردهای درمانی را در اختیار دارد و در تخصصهای گوناگون پزشکی مورد استفاده قرار میگیرد. در این مقاله، به بررسی برخی از کاربردهای بوتاکس در زمینههای مختلف به همراه عوارض جانبی رایج و دوزهای توصیه شده پرداخته خواهد شد.
بوتاکس یکی از شناخته شدهترین برندهای تزریق سم بوتولینوم است. این نوروتوکسین به اعصاب اثر میگذارد و باعث ضعیفشدن عضلات میشود. تزریق بوتاکس به منظور صاف کردن چین و چروکها، جلوگیری از سردردهای میگرنی، و درمان برخی بیماریها در زمینههای زیبایی و پزشکی انجام میشود.
علاوه بر کاربردهای زیبایی، بوتاکس دارای خواص درمانی و پزشکی گستردهتری است. این ماده در چندین دهه به صورت گسترده در صنعت پزشکی مورد استفاده قرار گرفته و برای درمان موارد مختلفی از جمله موارد ذکرشده به کار میرود.
استفاده از تزریق بوتاکس به منظور کنترل تعریق بیش از حد در نواحی زیر بغل، کف دست و پا (هیپرهیدروزیس)، یکی از کاربردهای جذاب و مؤثر بوتاکس در زمینه درمانی میباشد. مسأله تعریق بیش از حد، اگرچه به نظر ممکن است به عنوان یک مشکل ظاهری حاد مشاهده نشود، اما برای افراد مبتلا به این مشکل، واقعاً آزاردهنده است و در برخی موارد باعث شرمندگی میشود. راهکار سادهتر درمان این مسأله میتواند با مراجعه به یک مرکز یا کلینیک تخصصی و انجام پروسیجر تزریق بوتاکس امکانپذیر باشد. با این روش، اعصاب مسئول فعالسازی غدد عرق مسدود و میزان تعریق بهطور موقت کاهش مییابد.
غدد عرق عمدتاً با افزایش دمای بدن فعال میشوند که این امر یک مکانیزم طبیعی برای خنککردن بدن است. اما در شرایط غیرطبیعی، اعصاب این غدد بیش از حد فعال میشوند که منجر به تعریق بیش از حد میشود. بوتاکس نه تنها برای درمان تعریق زیر بغل، بلکه برای کنترل تعریق کف دست، پوست سر، و کف پا نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
نکات مهمی که باید به آنها توجه کنید شامل انتخاب کلینیک یا پزشک متخصص پوست و مو برای انجام تزریق بوتاکس زیر بغل است. انتخاب یک مرکز تخصصی با تخصص در درمان هیپرهیدروز بسیار حیاتی است، زیرا تزریق بوتاکس زیر بغل نه تنها بر تعریق غدد عرق تأثیر میگذارد، بلکه اعصاب حرکتی دستها نیز تحت تأثیر قرار میگیرند. برخورداری از تجربه کافی در اجرای تزریق بوتاکس با دوز مناسب از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا نقص در این اجرا ممکن است به اختلال در انجام حرکات روزمره مانند نوشتن، بستن دکمه لباس، و استفاده از وسایل ظریف منجر شود.
نکات قابل توجه در درمان هایپرهیدروزیس یا تعریق زیاد با بوتاکس:
- اگر تزریق در کف دست یا کف پا انجام شود، ممکن است به عنوان دردناک تلقی شود.
- تزریقهای بعدی تقریباً هر 7 تا 16 ماه یکبار ممکن است لازم باشد.
- تزریق بوتاکس تنها برای درمان زیر بغل با تأیید FDA مواجه است.
- عوارض جانبی ممکن است شامل درد و دیگر عوارض باشد، اما به طور کلی خفیف و موقتی است.
چگونگی عملکرد تزریق بوتاکس برای درمان تعریق:
تزریق بوتاکس جلوگیری از آزاد شدن انتقالدهنده عصبی استیل کولین را دارد که با غدد عرق اتصال دارد تا سیگنال آزادشدن عرق را ارسال کند. هنگامی که دمای بدن افزایش مییابد، سیستم عصبی غدد عرق را فعال میکند و بدن بهطور طبیعی خودش را خنک میکند.
در افراد مبتلا به هایپرهیدروزیس، اعصابی که سیگنالهای آزادشدن عرق را منتقل میکنند بیش از حد فعال هستند. با تزریق بوتاکس زیر بغل، اعصاب بیشفعال فلج میشوند و به این ترتیب، تعریق در آن ناحیه بهطور موقت کاهش مییابد.
کاربردهای پزشکی بوتاکس در سایر ضایعات بالینی:
- لوچی چشم یا استرابیسم
- انقباضات بیشفعال عضلانی (دیستونی)
- تکان خوردن پلک
- میگرن مزمن و سردردهای تنشی
- مثانه بیشفعال
- اسپاستیسیته اندام فوقانی کودکان
- درمان پلک زدن بیشازحد و اسپاستیسیتی بزرگسالان بلفارواسپاسم
- دیستونی دهانه رحم
- تحلیل عضله و کوچک کردن عضله در ساق پا
- رفع دندان قروچه با کاهش حجم عضلات مسئول جویدن
- درمان کجی گردن با رفع انقباض عضلات گردن (تورتیکولی)
- درمان کمردرد
- درمان اسپاسمهای گردن
- رفع شل شدگی اسفنکتر تحتانی مری (آشالازی)
- رفع سفتی و اسپاسم عضلات پس از سکته
- رفع سفتی و اسپاسم عضلات ناشی از پارکینسون و فلج مغزی
- رفع اسکارهای برجسته و گوشت اضافه
- درمان شقاق مقعد
کاربردهای زیبایی بوتاکس:
استفاده از تزریق بوتاکس به عنوان یک روش جدید و موثر در زمینه زیبایی به شدت گسترش یافته است. این درمان به منظور کاهش علائم پیری و درمان چین و چروکهای سطحی در صورت استفاده میشود. تزریق بوتاکس میتواند خطوط ریز و چین و چروک را در نواحی مختلف صورت صاف کند و یا از ایجاد آنها به واسطه فلج موقت جلوگیری نماید.
ناحیههایی که تحت تأثیر تزریق بوتاکس قرار میگیرند شامل موارد زیر است:
– ابرو
– پیشانی
– چشم (پای کلاغ)
– لب
– چانه
– خط فک
– گردن
نتایج این تزریقها شامل اثرات زیر میشوند:
– از بین بردن چین و چروکهای دینامیک (ناشی از حرکت ماهیچه)
– جلوگیری از پیشرفت و توسعه چین و چروکهای استاتیک (ناشی از کاهش کشسانی پوست)
– از بین بردن خط اخم
– از بین بردن چین و چروکها در ناحیه گردن، چانه و دور لب
– بالا کشیدن گوشه لبهای آویزان
– رفع خطوط پنجه کلاغی در اطراف چشم
– بهبود حالت چهره و ابرو
– جلوگیری از دیده شدن بیش از حد لثه در هنگام خندیدن
– بالاتر بردن نوک بینی
آیا تزریق بوتاکس عوارض دارد؟
اثرات تزریق بوتاکس به صورت موقتی است و در عرض 24 تا 72 ساعت اثر میگذارد. مدت ماندگاری نتایج بین 3 تا 6 ماه است. درمان به طور کلی ایمن است و در صورت استفاده صحیح توسط بیماران به خوبی تحمل میشود. به عنوان یک روش زیبایی، تزریق بوتاکس بهطور عمده خطرات و عوارض جانبی کمتری دارد. عوارض جانبی ممکن است موقت و محدود به منطقه تزریق شده باشند، مانند اریتم، ادم، کبودی، و درد. عوارض جانبی سیستمیک نادر و شدیدتر هستند، مانند ضعف عضلانی و واکنشهای آلرژیک، که معمولاً به دوز و شدت تزریق بستگی دارد.
فرد کاندیدا قبل از انجام کلیه پروسیجرها در مطب دکتر دینا توانا مشاوره می شود و مسیر درمانی برای او به صورت کاملا شفاف مشخص می شود. یکی از اصلی ترین ویژگی های مراجعه به مطب دکتر دینا توانا این است که بهترین روش به مراجعین ( زیبا جویان عزیز )پیشنهاد می گردد.